Tìm hiểu địa danh Cái Răng

Email In PDF.
Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Phong Điền
Anh thương em thì cho bạc cho tiền,
đừng cho lúa gạo xóm giềng cười chê!

Câu hát giới thiệu một chuỗi địa danh ở Cần Thơ mà dẫn đầu là Cái Răng.

Cái Răng là nơi đất tốt, đông dân cư, được lập làng từ thời Minh Mạng. Khoảng 1889 – 1890 người Pháp cho đào tại đây một con kinh, lúc đầu chưa có tên sau đó đặt là kinh/rạch Cái Răng. Về mặt quản lý hành chính, tiên khởi Tòa Bố tỉnh Cần Thơ đặt tại Trà Ôn (làng Thiện Mỹ, tổng Bình Lễ), nhưng chỉ được một năm thì dời về đặt ở Cái Răng (làng Thường Thạnh, tổng Định Bảo). Sau, do Nghị định của Soái phủ Nam Kỳ ngày 23-2-1876 vùng Phong Phú lập thành tỉnh Cần Thơ, tỉnh lỵ đặt tại đây. Từ đó Trà Ôn và Cái Răng trở thành quận.

Thời khẩn hoang, sinh hoạt đời sống người nông dân còn lẩn quẩn theo phương thức tự cung tự cấp, “ông Táo” lúc ấy chỉ là 3 cục đất, hoặc đá kê chụm lại, bắc nồi trách lên, đem nấu bằng củi đòn, củi chẻ. Phải một thời gian khá dài, cả trăm năm sau, khi mà cuộc sống người nông dân Nam bộ dần đi vào ổn định thì người ta mới thấy có chiếc cà ràng được làm bằng đất xuất hiện, thay thế cho ông Táo thô sơ trước đó. Tất nhiên lúc đầu kiểu dáng chưa mấy khéo, đẹp, có thể rất thô vụng và mau hư bể vì chất đất nguyên liệu có sẵn tại mỗi địa phương không chịu nổi sức nóng của lửa khi chụm. Về sau, do công năng độc đáo của nó, chiếc cà ràng trở thành một loại phương tiện nấu nướng, nó không chỉ hiện diện tại bếp ăn mỗi nhà mà còn theo chân người nông dân vào tận những vùng sâu, vùng xa trong những tháng gắn với mùa vụ. Chưa hết, nó còn là bạn đồng hành với những người nghèo chuyên sống nghề câu lưới, cũng là người bạn thân thiết của giới thương hồ quanh năm lênh đênh trên sông nước.

Nhưng từ đâu mà có chiếc cà ràng với kiểu dáng đáng yêu và trở thành vật dụng gắn bó thân thiết cuộc sống con người như vậy?

Có thuyết cho rằng chiếc cà ràng trước hết người Xiêm sáng tạo, đem bán ở chợ Nam Vang (Phnom Penh, Campuchia), các lái rỗi người Việt – nói chung là dân thương hồ – làm ăn ở Nam Vang mua dùng, thấy tiện ích nên trong những chuyến về lại quê nhà, lấy đất sét sẵn có ở địa phương, phỏng theo kiểu mẫu mà nặn đắp ra để xài. Song do đặc điểm của loại đất nguyên liệu này không chịu được lửa trong điều kiện nung đất tự do, tức không kiểm soát được nhiệt độ phù hợp nhất định, nên cà ràng làm bằng các loại đất ở đồng bằng đều mau hư, dễ bể. Riêng về đất sét tự nhiên, ngoài ưu điểm mềm dẻo, cũng có những nhược điểm nhất định nếu dùng nó để tạo hình làm gốm thô, nhất là đối với những vật thể mỏng mảnh, vì khi đem nung đốt chúng sẽ dễ bị nứt, nên bị xem là “đất xấu”.

Cho nên chiếc cà ràng chỉ được làm bằng loại đất đặc biệt ở miền núi, tốt nhất là đất lấy ở chân núi Nam Vi, miệt Xà Tón (Tri Tôn, An Giang) vì nó có tính năng kết dính rất tốt, nên xài bền, có khi vài năm cũng chưa bể, gãy. Chính vì thế nên bà con vùng Xà Tón có điều kiện sản xuất hàng loạt, sỉ cho các ghe thương hồ đem bán tại các chợ lớn, chợ nhỏ, hoặc bán lẻ tận những vùng sâu, vùng xa khắp Đồng bằng sông Cửu Long. Lộ trình thuận tiện nhất của các ghe này là xuôi theo dòng Hậu Giang, thả xuống “miệt vườn”, “miệt dưới”... mà Cái Răng được xem là “tổng đại lý” mặt hàng này. Cái Răng, cách tỉnh lỵ Cần Thơ 6 km về phía Tây Nam, trên Quốc lộ 1, từ quận Ninh Kiều (TP Cần Thơ) đi Sóc Trăng. Do thuận lợi việc giao thông thủy, bộ nên sớm trở thành nơi đô hội.

Năm 1897, toàn Cần Thơ có 10 chợ thì Cái Răng là một trong 10 chợ ấy. Vì bán đủ các mặt hàng nông lâm thủy sản nên được xem là chợ chánh, sầm uất hơn cả chợ Cần Thơ, lỵ sở huyện Phong Phú (lúc bấy giờ thuộc làng Tân An, tổng Định Bảo). Sách Nam Kỳ phong tục nhơn vật diễn ca, 1909) mô tả:

Chợ Cái Răng xứ hào hoa

Phố lầu hai dãy xinh đà quá xinh

Có trường hát cất rộng thinh

Để khi hứng cảnh thích tình xướng ca

Từ lâu, trong dân gian còn có câu hát huê tình:

Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Xà No

Có thương em, anh mua cho một chiếc đò

Để em lên xuống thăm dò ý anh!

Thời Pháp, Cái Răng từng là nơi sản xuất lúa gạo nổi tiếng nhất trong khu vực. Nhờ có đường bộ rộng rãi, đường sông lưu thông dễ dàng nên hoạt động kinh thương nơi đây phát triển mạnh, vì vậy ở Cái Răng đã sớm có chành lúa, và nhà máy xay xát quy mô, đủ khả năng tiếp nhận lúa toàn cả miền Hậu Giang để chế biến chuyển về Chợ Lớn xuất khẩu. Cần Thơ sớm trở thành xứ “cả cơm lớn tiền”!

Câu hát cũ ghi lại dấu ấn tình hình lúa gạo hàng hóa nơi đây rất nhiều, nhiều đến mức không ít người địa phương đã xem đó là “chuyện thường”:

Cái Răng, Ba Láng, Vàm Xáng, Phong Điền

Anh có thương em thì cho bạc cho tiền, đừng cho lúa gạo xóm giềng cười chê

Chợ Cái Răng nhộn nhịp trên bến dưới thuyền nên các ghe cà ràng ở “miệt trên” không thể không đến đây chọn bến cắm sào. Trước ít sau nhiều, nhiều mãi đến mức cà ràng trở thành mặt hàng “ngoại nhập” được người tiêu dùng ưa thích, chiếm tỉ trọng áp đảo, nên bến chợ này được bà con đặt gọi chợ “Cà Ràng” (âm từ tiếng kran hay karan), sau nói trại ra là “Cái Răng”.

Cụ Vương Hồng Sển có ghi trong sách Tự vị tiếng Việt miền Nam (Nhà xuất bản Văn hóa, 1993) ở mục từ “Cái Răng”, trang 98:

“Cà ràng hình thù như con số 8 để nằm, một đầu là ba ông Táo lú đầu lên cao để đội nồi ơ siêu trách, còn một đầu kia nắn cái bụng chang bang dài dài vừa vặn với cây củi chụm, bụng này chứa được tro nhiều không rơi rớt ra ngoài, lại ấm cúng che kín gió, mau chín mau sôi. Truy nguyên ra, trong sách Pháp, Le Cisbassac chẳng hạn, và nhiều sách khác đã có từ lâu vẫn ghi: “Krôk kran: rạch Cái Răng, nay cứ lấy điển này làm chắc, một đàng khác hỏi thăm người cố cựu bản xứ thuật rằng ngày xưa, không biết từ đời nào, nguyên người Thổ (Cơ Me) ở Xà Tón (Tri Tôn) chuyên làm nồi đất và “karan” chất đầy mui ghe lớn rồi thả theo sông cái đến đậu ghe nơi chỗ này để bán, năm này qua năm nọ, chầy ngày người mình phát âm “karan” biến ra “Cái Răng” rồi trở nên địa danh thiệt thọ của chỗ này luôn”.

Trong tự điển J.B.Bernard, ghi rõ rằng, địa danh rạch Cái Răng là: krêk karan (hay kran), là cà ràng.

Chăng kran, Choeung kran: fourneau portatif Khmer: Cà ràng Miên.

Choeung kran Xiêm: Cà ràng của người Xiêm đem bán chợ Nam Vang.

Thật ra chiếc cà ràng đã từng có mặt trên vùng đất này khoảng 1.500 – 2.000 năm (thế kỷ I đến thế kỷ VI). Chủ nhân của nó là cư dân thuộc nền văn hóa cổ nào đó ở Đồng bằng sông Cửu Long, bởi qua khai quật những di chỉ khảo cổ ở nhiều nơi trong vùng, thí dụ như kết quả khai quật khảo cổ học tại Gò Tháp (huyện Tháp Mười, Đồng Tháp) năm 2000 vừa qua, người ta đã bắt gặp hàng vạn hiện vật, đa phần là những mảnh gốm bể, trong đó nhiều nhất là mảnh bể cà ràng, vòi ấm (siêu), nồi, tô chén, chum vại, lu hũ... Theo các nhà khảo cổ thì cà ràng và vòi ấm (siêu) là hiện vật đặc trưng của nền văn hóa Óc Eo. Điều đó giúp chúng ta kết luận, cư dân của tầng văn hóa này là các bộ tộc thuộc vương quốc Phù Nam.

Vậy thì, chiếc cà ràng đã là vật dụng thân thiết trong sinh hoạt đời sống con người từ hàng ngàn năm trước. Và ngày nay, như chúng ta đều biết, để phù hợp với những loại chất đốt phế liệu/phế phẩm có sẵn rất nhiều tại từng địa phương, chiếc cà ràng đã dần dần biến mất.

Theo đó, Cái Răng không phải là cái răng trong miệng, mà Cái Răng là cà ràng.

NGUYỄN HỮU HIỆP

Nguồn: my.opera.com


Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

 

Album ảnh mới cập nhật

Nhịp sống Cần Thơ - Tháng hành động vì trẻ em 2015
Trường Đại học Cần Thơ
Tết Giáp Ngọ 2014
Hoa Tết 2014 - Cần Thơ
Cần Thơ mờ sương - mùng 9 Tết 2014
Siêu thị Co.opMart: Sự kiện - khuyến mãi

Ẩm thực Cần Thơ

article thumbnailĂn cơm tấm đường Ngô Quyền

Cơm tấm Thúy Phượng, 67 - 69 Ngô Quyền, Q. Ninh Kiều, TP. Cần Thơ (xéo trường Đo ...


article thumbnailSúp cua - Sủi cảo A Chảy

Quán bán các món: súp cua, sủi cảo, mì sủi cảo. Thường đông đúc vào buổi t ...


article thumbnailCafé sữa dê - 38 Nguyễn Thái Học

Quán Sữa dê - Café của Chú Tư, bán từ hơn chục năm nay. Đặc biệt món sữa dê ...


article thumbnailBún thịt xào hẻm 218 Trần Hưng Đạo

Quán Bún thịt xào ngon giá bình dân (15.000 đồng/tô) ở hẻm 218 Trần Hưng Đạo. ...


article thumbnailĐổi vị với lẩu Miso

Bạn đã từng thưởng thức món ăn lẩu mang phong cách người Nhật? Nếu chưa thì ...


article thumbnailBánh mì xíu mại - ốp la Viễn Hưng

Địa điểm ăn sáng ngon ở Cần Thơ với các món: bánh mì với xíu mại khô, xíu  ...


article thumbnailBánh tầm bì Cần Thơ

Ai đã lớn lên ở vùng sông nước Cửu Long này mà chưa từng thưởng thức qua mó ...


article thumbnailCHÁO SÒ HUYẾT CẦN THƠ

Món cháo sò huyết là món ăn bình dân ở thành phố Cần Thơ, tập trung nhiều nh ...


  • Việc làm được quan tâm
kế toán bán hàng
Địa điểm: Hậu Giang
Hạn nộp hồ sơ: 04/09/2015
Trợ lý Tổng Giám Đốc ...
Địa điểm: Cần Thơ, ĐBSCL
Hạn nộp hồ sơ: 19/09/2015
Giám đốc hành chính nhân sự
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 19/09/2015
Trưởng phòng kinh doanh
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 19/09/2015
Kế toán trưởng
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 19/09/2015
Nhân Viên Bán Hàng ( partime)
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 30/09/2015
Nhân viên kinh doanh/ Sale
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 01/10/2015
NHÂN VIÊN GIAO NHẬN ; NHÂN VIÊN KẾ TOÁN
Địa điểm: Cần Thơ, Cà Mau
Hạn nộp hồ sơ: 03/09/2015
NHÂN VIÊN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG
Địa điểm: Cần Thơ, Bến Tre, Sóc Tr ...
Hạn nộp hồ sơ: 10/09/2015
Nhân Viên Chăm Sóc Khách Hàng ( Hổ Trợ K ...
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 05/09/2015
Trình Dược Bán Hàng
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 10/09/2015
Pha chế
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 10/09/2015
Trưởng Phòng Nhân Sự
Địa điểm: Vĩnh Long,Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 31/08/2015
Nhân viên lễ tân
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 10/09/2015
Nhân viên kinh doanh xuất khẩu thông thạo ...
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 20/09/2015
TUYỂN GẤP BẢO VỆ
Địa điểm: Cần Thơ, Thốt Nốt, Hậ ...
Hạn nộp hồ sơ: 15/09/2015
NHÂN VIÊN THIẾT KẾ ĐỒ HỌA
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 31/08/2015
PHỤC VỤ | THU NGÂN | ĐẦU BẾP | NV CHĂM ...
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 11/09/2015
Cần tuyển Chuyên viên Tư Vấn Tín Dụng
Địa điểm: Cần Thơ,An Giang,Bạc Liê ...
Hạn nộp hồ sơ: 15/09/2016
Nhân viên Phòng Quản lý chất lượng
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 15/09/2015
Nhân viên DIGITAL MARKETING
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 10/09/2015
Nhân viên Hướng dẫn Khách hàng & Trực t ...
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 10/09/2015
Trợ lý Kỹ thuật của Tổng giám đốc
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 20/09/2015
THƯ KÝ TGĐ | NV KINH DOANH | KIẾN TRÚC SƯ | ...
Địa điểm: Cần Thơ
Hạn nộp hồ sơ: 15/09/2015
KINH DOANH | KẾ TOÁN | KỸ THUẬT VIÊN S ...
Địa điểm: Bạc Liêu,Sóc Trăng,Cà Ma ...
Hạn nộp hồ sơ: 15/09/2015

Nhà đất mới cập nhật

NHÀ VÀ ĐẤT : 1 TRỆT 1 LẦU
Bán nhà - Ninh Kiều
Giá: 582 | 01/09/2015
NHÀ VÀ ĐẤT : 1 TRỆT 1 LẦU
Bán nhà - Ninh Kiều
Giá: 582 | 01/09/2015
NHÀ VÀ ĐẤT : 1 TRỆT 1 LẦU
Bán nhà - Ninh Kiều
Giá: 582 | 01/09/2015
NHÀ VÀ ĐẤT : 1 TRỆT 1 LẦU
Bán nhà - Cái Răng
Giá: 582 | 01/09/2015
bán nhà mặt tiền nguyễn việt hồng
Bán nhà - Ninh Kiều
Giá: 1600000000 | 01/09/2015
bán nhà mới 100% Khu Dân Cư An khánh ,Quận Ninh Kiều
Bán nhà - Ninh Kiều
Giá: 750000000 | 01/09/2015
bán nhà 1trệt 2lầu Khu Dân Cư An khánh, Quận Ninh Kiều
Bán nhà - Ninh Kiều
Giá: 1200000000 | 01/09/2015
Bán đất nền biệt thự ven sông ở khu nam sông Cần Thơ, p.Hưng P ...
Bán đất - Cái Răng
Giá: 7,65 triệu/m2 | 01/09/2015

Livecantho | Quán café Cần Thơ

article thumbnailTop quán café ở Cần Thơ được xem nhiều nhất (94693 lượt)

Livecantho xin giới thiệu top danh sách quán café ở Cần Thơ được xem nhiều nhất trên website Livecantho.com, thống k ...


article thumbnailCafe Thủy Mộc (28588 lượt)

Loại hình: café sân vườn Địa chỉ: Đường 3/2 Q.Ninh Kiều TPCT (Đối diện cổng C ĐHCT) Đúng như  tên gọi "Th ...


article thumbnailCà phê Pha Lê - Cần Thơ (26109 lượt)

Địa chỉ: số 232 đường 3 Tháng 2, Q. Ninh Kiều, TPCT Những gì trong suốt người ta thường ví với pha lê. Có lẽ ...


article thumbnailCafé Hợp Phố (24055 lượt)

Loại hình: Nhà hàng - Café sân vườn Địa chỉ: Số 4-6, Đường Ngô Gia Tự, Q.Ninh Kiều, Tp.Cần Thơ Hợp Phố là  ...


article thumbnailCafe sách Phương Nam (23349 lượt)

Địa chỉ: 06 Đại lộ Hòa Bình, Q.Ninh Kiều, TP Cần Thơ Cafe sách Phương Nam là quán café sách đầu tiên của khu v ...


article thumbnailCafé Mộc (22628 lượt)

Địa chỉ: 47F Mậu Thân, Q.Ninh Kiều, TP Cần ThơCàng hiện đại, con người càng hướng đến các chuẩn mực của  ...


article thumbnailThảo Viên Café Xanh - Cồn Khương (17547 lượt)

Với địa danh Cồn Khương thân thuộc, hiện đang mọc lên nhiều khu phố mới, nhiều ngôi biệt thự xinh đẹp đan ...


article thumbnailNhớ quá Rau má đậu Lê Lai (13810 lượt)

Rau má đậu Lê Lai. Địa chỉ 12/5 Lý Tự Trọng, Q.Ninh Kiều, TP Cần Thơ  Quán là địa điểm yêu thích của rất  ...


Cảm nhận Cần Thơ

article thumbnailNHỚ CẦM THI GIANG (5497 lượt)

Cần Thơ những năm đầu thập niên 80 của thế kỷ trước đất rộng, người thưa. Gió quanh năm  ...


article thumbnailNhớ mùa ấu quê nhà (4837 lượt)

Hằng năm, cứ đến mùa nước nổi là đồng ruộng ở khu vực ĐBSCL lại ngập tràn ấu, một tron ...


article thumbnailMùa nước nổi, lại nói chuyện đánh bắt cá linh (4146 lượt)

Ngoài phù sa tưới mát những cánh đồng thêm màu mỡ, mùa nước lũ còn đem đến nguồn thuỷ sả ...


article thumbnailNgười mót nước nổi (3449 lượt)

 Năm nay mới gần cuối tháng 11 nước đã “chìm”. Mùa nước nổi năm ngoái kéo dài đến tháng ...


article thumbnailChợ quê (2351 lượt)

Một buổi sớm nọ, giữa cù lao Tân Lộc, có người giật mình nhận ra có một điểm rất gần v ...


Du lịch đó đây

article thumbnailNHỮNG NƠI NGẮM HOA ANH ĐÀO ĐẸP NHẤT NƯỚC NHẬT (5289 lượt)

Theo thông tin từ Nhật Bản cho biết hiện nay đã có lịch hoa anh đào dự kiến n ...


article thumbnailVIETRAVEL TỔ CHỨC LỄ RA QUÂN LẦN 4 CHƯƠNG TRÌNH "VÌ MỘT MÔI TRƯỜNG DU LỊCH SẠCH" TẠI HÀ NỘI, QUI NHƠN, ĐỒNG NAI, CẦN THƠ VÀ PHÚ QUỐC (2956 lượt)

Sau 3 đợt ra quân tại Tp.HCM, Huế, Lào Cai, Nha Trang, An Giang, Đà Nẵng và Vũng Tàu ...


article thumbnailLỄ HỘI HOA XUÂN CÙNG CKS TOURISM (2885 lượt)

Mời mọi người đến tham quan Lễ hội Hoa Xuân CKS 2013 và chụp hình cùng mô hìn ...


article thumbnailVIETRAVEL CẦN THƠ RA QUÂN "VÌ MỘT MÔI TRƯỜNG DU LỊCH SẠCH" LẦN 4 (2824 lượt)

Sáng ngày 23/3, tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm quốc tế Cần Thơ đã diễn ra l ...


article thumbnailDu khách cao tuổi thích Gói “Ưu đãi tuổi vàng” của Vietravel (2572 lượt)

Chương trình “Ưu đãi tuổi vàng” được Vietravel triển khai từ ngày 15/9 - 15/11 ...